close
تبلیغات در اینترنت
وحدت وجود نظریه‌ای خردستیز 2 – توصیف 1

تذکر خطاهای ذهنی فلسفه و عرفان به روش عقل، تفکیک و مناظره

وحدت وجود نظریه‌ای خردستیز 2 – توصیف 1 ‏ وحدت وجود در نگاه شهيد مطهرى 1   در مجموعه‏ آثار استاد شهيد مطهرى (ج ‏23، ص 168) آمده است: "عرفا هميشه مستى را- به آن معنا كه خود مى‏گويند- بر عقل ترجيح مى‏دهند. آنها حرفهاى خاصى دارند. توحيد نزد آنها معنى ديگرى دارد. توحيد آنها وحدت وجود است،…

banner
جستجوگر پیشرفته



وحدت وجود نظریه‌ای خردستیز 2 توصیف 1

‏ وحدت وجود در نگاه شهيد مطهرى 1

 

در مجموعه‏ آثار استاد شهيد مطهرى (ج ‏23، ص 168) آمده است:

"عرفا هميشه مستى را- به آن معنا كه خود مى‏گويند- بر عقل ترجيح مى‏دهند.

آنها حرفهاى خاصى دارند. توحيد نزد آنها معنى ديگرى دارد. توحيد آنها وحدت وجود است، توحيدى است كه اگر انسان به آنجا برسد همه چيز شكل [حرفى و غيراصيل‏] پيدا مى‏كند. در اين مكتب، انسان كامل در آخر عين خدا مى‏شود؛ اصلًا انسان كامل حقيقى خودِ خداست و هر انسانى كه انسان كامل مى‏شود، از خودش فانى مى‏شود و به خدا مى‏رسد. راجع به اين مكتب هم در جاى خود صحبت مى‏كنيم‏"

 

همچنین در مجموعه‏ آثار استاد شهيد مطهرى ( ج‏23 ، ص393) چنین آمده است:

"بيان اول از وحدت وجود

وحدت وجود تعبيرات مختلفى دارد. كثرت وجود كه خيلى روشن است: انسان مى‏گويد كه موجودات متعدده كثيره متباينه‏اى هستند كه يكى انسان است، يكى حيوان است (حيوان هم مختلف است)، يكى جن است، يكى ملك است، آن يكى هم خداست، موجوداتى كه بالذات از يكديگر مباين هستند و به تعبير نهج البلاغه بينونتشان بينونت عِزلى است، منعزل از يكديگرند و وجود هر موجودى با وجود هر موجود ديگر بالذات متباين است. شايد تصور اكثر فيلسوفان و غير فيلسوفان همين است. متوسطين از عرفا احياناً مى‏گويند وحدت وجود يعنى وجود منحصر است به وجود حق (لَيْسَ فِى الدّار غَيْرُهُ دَيّار) اما به اين معنا كه هر موجودى غير از خدا هرچه از عظمت كه داشته باشد بالاخره يك موجود محدودى است، ذات حق وجود لايتناهى‏ است، كمال لايتناهى‏ است، عظمت لايتناهى‏ است، قدرت لايتناهى‏ است، جمال لايتناهى‏ است. اگر موجودات را با يكديگر مقايسه كنيم يكى بزرگتر است، يكى كوچكتر. مثلًا وقتى يك نهر را با يك دريا مقايسه مى‏كنيم‏ دريا بزرگ است و نهر كوچك. محدود با محدود مى‏تواند نسبت داشته باشد اما محدود با نامحدود اصلًا نسبت ندارد. اينكه انسان در بينش خود اشياء را بزرگ و كوچك مى‏بيند با مقايسه مى‏بيند. وقتى ما مى‏گوييم اين كوچك است و آن بزرگ، آن كوچك به مقايسه يك شى‏ء ديگر كوچك است و اين بزرگ به مقايسه يك شى‏ء ديگر بزرگ است. در همين امور محسوسه، يك شى‏ء كه هميشه به نظر ما بزرگ مى‏آيد، وقتى همان را در مقابل يك بزرگتر از خودش مى‏بينيم خيال مى‏كنيم كوچك شده. مثلًا يك آدم بلندقد كه هميشه به نظر ما عجيب مى‏آيد، وقتى با يك آدم بلندقدتر از خودش- كه يك سر و گردن از او بلندتر است- راه برود آدم خيال مى‏كند كوچك شد. نظر انسان اين است.

عارف وقتى كه عظمت لايتناهاى حق را شهود مى‏كند (علم لايتناهى‏، قدرت لايتناهى‏، كمال لايتناهى‏) متناهى در مقابل لايتناهى‏ اصلًا نسبت ندارد؛ حتى گفتن اينكه اين بزرگتر است از آن، درست نيست، چون بايد آن را يك چيزى حساب كرد و گفت اين بزرگتر است. لهذا در حديث هم هست كه از امام سؤال كردند: آيا معنى «اللَّهُ اكْبَر» اللَّهُ اكْبَرُ مِنْ كُلِّ شَىْ ءٍ است؟ خدا بزرگتر است از هرچيز؟ فرمود: نه، اين حرف غلط است، اللَّهُ اكْبَرُ مِنْ انْ يوصَفَ خدا بزرگتر است از اينكه به توصيف دربيايد نه بزرگتر است از هرچيز ديگر، كه اشياء قابل مقايسه با خدا باشند، بعد بگوييم ولى خدا از آنها بزرگتر است؛ نه، اصلًا قابل مقايسه نيستند.

اين است كه عارف كه عظمت حق را شهود مى‏كند (اينجا ديگر وحدت شهود مى‏شود) قهراً غير او را اساساً نمى‏تواند ببيند: اگر آن وجود است اينها ديگر وجود نيست، اگر آن قدرت است اينها ديگر قدرت نيست، اگر آن عظمت است اينها ديگر عظمت نيست، اصلًا او شى‏ء است، اينها لاشى‏ء هستند. سعدى يكى دو جا كه خواسته موضوع وحدت عرفانى را بگويد تقريباً در همين سطح گفته نه بيشتر. يكى از شعرهاى معروف بوستان است، مى‏گويد:

         ره عقل جز پيچ در پيچ نيست             برِ عارفان جز خدا هيچ نيست‏

 اين مى‏شود وحدت وجود. بعد خودش اعتراض مى‏كند، خودش هم جواب مى‏دهد، مى‏گويد:

         توان گفتن اين با حقايق شناس             ولى خرده گيرند اهل قياس‏

          كه پس آسمان و زمين چيستند             بنى آدم و ديو و دد كيستند

جواب مى‏دهد:

         پسنديده پرسيدى‏اى هوشمند             جوابت بگويم‏گر آيد پسند

          كه خورشيد و دريا و كوه و فلك             پرى و آدميزاد و ديو و ملك‏

          همه هرچه هستند از آن كمترند             كه با هستى‏اش نام هستى برند

 اين است معناى اينكه: «برِ عارفان جز خدا هيچ نيست».

شعر ديگرى دارد و شيرين مى‏گويد:

         چنين دارم از پير داننده ياد             كه شوريده‏اى سر به صحرا نهاد

          پدر در فراقش نه خورد و نه خفت             پسر را ملامت نمودند گفت‏

          به حقش كه تا حق جمالم نمود             دگر آنچه ديدم خيالم نمود

          از آنگه كه يارم كس خويش خواند             دگر با كسم آشنايى نماند

 اين يك نوع وحدت وجود است. اين نوع وحدت وجود را هيچ كس ايراد نمى‏گيرد.

بيان دوم از «وحدت وجود»

بيان ديگر در باب وحدت وجود اين است كه وحدت وجود نه به معناى اين است كه وجود منحصر به ذات حق است بلكه معنايش اين است كه همه موجودات موجودند به يك حقيقت كه آن، حقيقت وجود است ولى حقيقت وجود مراتب دارد، يك مرتبه او واجب است و يك مرتبه ممكن، يك مرتبه غنى است و مراتبى از او فقير، پس حقيقت وجود حقيقت واحد است. بنابراين وحدت وجود نه اين است كه وجود منحصر به ذات حق است، بلكه حقيقت وجود حقيقت واحد است ولى اين حقيقت، حقيقت ذى مراتب است كه يك مرتبه‏اش كه مرتبه غنا و كمال است مرتبه ذات حق است. آن شعر حاجى سبزوارى همين را بيان مى‏كند (به نام الفهلويون‏مى‏گويد كه البته اين نسبت چندان درست نيست):

         ا لْفَهْلَوِيّونَ الْوُجودُ عِنْدَهُمْ             حَقيقَةٌ ذاتُ تَشَكُّكٍ تَعُم‏

          مَراتِبَ غِنَىً وَ فَقْراً تَخْتَلِف             كَالنّورِ حَيْثُ ماتُقَوّى‏ وَ ضَعُف‏

 البته اين، بيان ابتدايى است كه براى يك دانشجو در ابتدا اين مسئله را اين‏طور مطرح مى‏كنند. ملاصدرا هم البته در ابتدا همين جور مى‏گويد، ولى بعد با حفظ همين نظريه كه حقيقت وجود حقيقت ذات مراتب است، اين مطلبْ لطيف‏تر و لطيف‏تر مى‏شود تا مى‏رسد به جاى ديگرى كه بعد عرض مى‏كنم.

بيان سوم از «وحدت وجود»

نظر سوم در وحدت وجود همان نظريه خاص عرفاست و آن اين است كه وجود، واحد من جميع الجهات و بسيط مطلق است، هيچ كثرتى در آن نيست، نه كثرت طولى و نه كثرت عرضى، نه كثرت به شدت و ضعف و نه به غير شدت و ضعف، حقيقت وجود منحصراً واحد است و او خداست. وجود يعنى وجود حق. غير از حق هرچه هست وجود نيست، نمود و ظهور است (اينها ديگر تعبير و تشبيه است).

غير حق هرچه را كه شما ببينيد او واقعاً وجود و هستى نيست، هستى نماست نه هستى، حقيقت نيست رقيقه است به تعبير خود عرفا، مثل مظهرى است كه در آينه پيدا مى‏شود. اگر شما شخصى را ببينيد و آينه‏اى در مقابل او باشد و او را در آيينه ببينيد، آنچه در آينه مى‏بينيد خودش براى خودش يك چيزى است، ولى آن واقعيتش اين است كه عكس اين است، ظلّ اين است، نمى‏شود گفت اين يك موجود است آن موجود ديگرى، آن فقط ظهور اين است و بس. اين است كه عارف وجود را از غير حق سلب مى‏كند و غير حق را فقط نمود و ظهور مى‏داند و بس. البته در اين زمينه‏ها خيلى حرفها هست. ما در جلد پنجم اصول فلسفه مقدارى در اين زمينه بحث كرده‏ايم.

اينجا يك اختلاف نظر شديد ميان فلاسفه و عرفا پيدا مى‏شود. فلاسفه هيچ وقت اين‏جور نمى‏گفتند. آن نظرى كه صدرالمتألهين در باب حقيقت وجود پيدا كرد- كه حقيقت وجود را صاحب مراتب دانست- به ضميمه يك اصل ديگرى كه تقريباً از آن قلل شامخ فلسفه صدرالمتألهين است و به اين صورت بيان كرد: «بسيط الحقيقة كل الاشياء و ليس بشى‏ء منها» ذات حق كه ذات بسيط الحقيقه است، همه اشياء است و در عين حال هيچ يك از اشياء هم نيست «1»، [تا حد زيادى جمع مى‏كند ميان نظر عرفا و نظر فلاسفه.] البته عرفا نيز در بيان خودشان بدون اينكه وجودى براى اشياء قائل شوند همين حرف را (بسيط الحقيقة ...) زده بودند ولى نه به اين‏ تعبير و نه با اين پايه، اما ايشان اين را با يك پايه فلسفى بيان كرد يعنى آن مطلبى كه عرفا مى‏گفتند فقط با اشراق قلبى قابل درك است و با عقل نمى‏شود آن را فهميد صدرالمتألهين با بيان عقلانى همان مطلب را ثابت كرد. اينجا يكى از آن جاهايى است كه ايشان توفيق داد ميان نظر عقل و نظر عرفان، و يكى از آن نكات بسيار برجسته فلسفه اوست و اين جمله «بسيط الحقيقة كل الاشياء ...» مال اوست. در كتاب بحثى در تصوف دكتر غنى (من تعجب مى‏كنم از اينها كه چگونه شجاعت دارند در اين حرفها) نوشته كه «اول كسى كه اين جمله را گفت حاج ملاهادى سبزوارى بود» در صورتى كه كتابهاى ملاصدرا پر است از اين جمله، اصلًا يك باب دارد تحت همين عنوان. چون فقط كتاب حاج ملاهادى سبزوارى را احياناً در دست داشته يا از كسى شنيده، خيال كرده اول كسى كه گفته او بوده است.

بنا بر اين نظريه، تا حد زيادى جمع مى‏شود ميان نظر عرفا و نظر فلاسفه؛ يعنى صدرالمتألهين براى وجودْ مراتب قائل مى‏شود و در عين حال آن حرف عرفا هم تصحيح مى‏شود كه عالم ظهور است، چون او وجودى است كه در عين حال اين وجود ظهور است براى وجود ديگر."


:: امتیاز: نتیجه : 5 امتیاز توسط 5 نفر مجموع امتیاز : 15

:: بازدید : 231
:: ارسال شده در: وحدت وجود ,
:: مطالب مرتبط: آقای امینی و تشکیک عامی!؟ - بخش دوم بحث علمی , آقای امینی و تشکیک عامی!؟ - بخش اول حواشی , وحدت وجود در نگاه آقای امینی!؟ , ‏ وحدت وجود نظریه‌ای خردستیز 2 – توصیف 5 , ‏ وحدت وجود نظریه‌ای خردستیز 2 – توصیف 4 ,
:: برچسب‌ها: وحدت وجود , فلسفه , عرفان ,
نویسنده
نویسنده : کریم حکیمی فرد
تاریخ : [چهارشنبه 03 مهر 1392 ] [ 17:9]
تاریخ
ارسال نظر برای این مطلب

نام
ایمیل (منتشر نمی‌شود) (لازم)
وبسایت
:) :( ;) :D ;)) :X :? :P :* =(( :O @};- :B /:) :S
نظر خصوصی
مشخصات شما ذخیره شود ؟ [حذف مشخصات] [شکلک ها]
کد امنیتی
آخرین مطالب ارسالی
عارف و صوفی چه می گویند؟ تاریخ : شنبه 16 فروردین 1393
آقای امینی و تشکیک عامی!؟ - بخش دوم بحث علمی تاریخ : دوشنبه 29 مهر 1392
آقای امینی و تشکیک عامی!؟ - بخش اول حواشی تاریخ : جمعه 26 مهر 1392
وحدت وجود در نگاه آقای امینی!؟ تاریخ : سه شنبه 09 مهر 1392
‏ وحدت وجود نظریه‌ای خردستیز 2 – توصیف 5 تاریخ : دوشنبه 08 مهر 1392
‏ وحدت وجود نظریه‌ای خردستیز 2 – توصیف 4 تاریخ : یکشنبه 07 مهر 1392
وحدت وجود نظریه‌ای خردستیز 2 – توصیف 3 تاریخ : شنبه 06 مهر 1392
‏وحدت وجود نظریه‌ای خردستیز 2 – توصیف 2 تاریخ : پنجشنبه 04 مهر 1392
وحدت وجود نظریه‌ای خردستیز 2 – توصیف 1 تاریخ : چهارشنبه 03 مهر 1392
وحدت وجود نظریه‌ای خردستیز 2 – توصیف 0 تاریخ : چهارشنبه 03 مهر 1392
میرزا مهدی اصفهانی و تفکیک تاریخ : شنبه 30 شهریور 1392
تفکیک عقل از نقل یا تفکیک فلسفه از نقل!؟ تاریخ : پنجشنبه 28 شهریور 1392
جریان تفکیک یا مکتب تفکیک!؟ تاریخ : چهارشنبه 27 شهریور 1392
میلاد امام رضا(ع) مبارک تاریخ : دوشنبه 25 شهریور 1392
تتمه تفکیک چیست و تفکیکی کیست؟ تاریخ : جمعه 22 شهریور 1392
تفکیک چیست و تفکیکی کیست؟ تاریخ : پنجشنبه 21 شهریور 1392
وحدت وجود نظریه‌ای خردستیز 1– مقدمه تاریخ : چهارشنبه 20 شهریور 1392
مناظره یا مشاجره!؟ تاریخ : یکشنبه 10 شهریور 1392
اطلاعیه تاریخ : سه شنبه 05 شهریور 1392
پاسخ به شروط آقای امینی برای مناظره تاریخ : پنجشنبه 31 مرداد 1392
اعلام مناظره چرا مخفیانه!؟ تاریخ : سه شنبه 29 مرداد 1392
اعلام مناظره وبلاگ amini142.parsiblog.com تاریخ : سه شنبه 29 مرداد 1392
مناظره یا پز مناظره!؟ تاریخ : یکشنبه 20 مرداد 1392
خطاهای ذهنی نوشتار -معنای سنخیت در فلسفه-آقای وکیلی تاریخ : دوشنبه 14 اسفند 1391
خطاهای ذهنی نوشتار (تنزیه و تشبیه خداوند-آقای وکیلی)-بخش چهارم و پایانی تاریخ : پنجشنبه 03 اسفند 1391
حذف نظرات نوشتارهای آقای وکیلی تاریخ : چهارشنبه 02 اسفند 1391
خطاهای ذهنی استاد فیاضی تاریخ : سه شنبه 01 اسفند 1391
خلاصه ای از (تعارض قاعده ضرورت علی با اختیار) تاریخ : یکشنبه 29 بهمن 1391
هشدار به سایت فارس نیوز و مشرق نیوز تاریخ : یکشنبه 29 بهمن 1391
خطاهای ذهنی نوشتار(تنزیه و تشبیه خداوند-تفاوت تشبیه کلامی و عرفانی)-بخش سوم تاریخ : سه شنبه 24 بهمن 1391
تذکری کوتاه به آقای رمضانی تاریخ : سه شنبه 24 بهمن 1391
خطاهای ذهنی نوشتار (تنزیه و تشبیه خداوند-تفاوت تشبیه کلامی و عرفانی)-بخش دوم تاریخ : سه شنبه 24 بهمن 1391
خطای ذهنی (ریشه‌های مکتب تفکیک از زبان غرویان) و کتاب (جدال با مدعی) آقای غفاری تاریخ : پنجشنبه 12 بهمن 1391
خطاهای ذهنی نوشتار (تنزیه و تشبیه خداوند- تفاوت تشبیه کلامی و عرفانی) - بخش اول تاریخ : سه شنبه 10 بهمن 1391
تفکیک اندیشه از نوشتار تاریخ : شنبه 07 بهمن 1391
تفکیک مطالب علمی از حاشیه‌ها تاریخ : شنبه 07 بهمن 1391
نقدی بر وبلاگ خطاهای ذهنی تاریخ : چهارشنبه 04 بهمن 1391
سخنی با مخالفان فلسفه و عرفان تاریخ : یکشنبه 01 بهمن 1391
آیا شناخت خداوند ملازم با سنخیت است؟ تاریخ : یکشنبه 24 دی 1391
تذکراتی کوتاه درباره هدف وبلاگ خطاهای ذهنی تاریخ : شنبه 23 دی 1391
معانی محال تاریخ : پنجشنبه 21 دی 1391
انواع نقد تاریخ : چهارشنبه 20 دی 1391
سراب فلسفه تاریخ : چهارشنبه 20 دی 1391
تشبیه خداوند در اصالت وجود تاریخ : سه شنبه 19 دی 1391
خطای ذهنی اشتراک لفظی عرفان تاریخ : سه شنبه 19 دی 1391
مجبور به مجبوریت انسان در فلسفه و عرفان تاریخ : دوشنبه 18 دی 1391
فرق بین فلاسفه و گزاره های فلسفی تاریخ : یکشنبه 17 دی 1391
مخالفت گزاره های فلسفی با متون دینی تاریخ : شنبه 16 دی 1391
خلط بین یقین منطقی و یقین روانی تاریخ : جمعه 15 دی 1391
نقد مغرضانه تاریخ : چهارشنبه 13 دی 1391
user
progress عضو شويد

نام کاربری :
رمز عبور :

progress فراموشی رمز عبور؟

progress عضویت سریع
نام کاربری :
رمز عبور :
تکرار رمز :
ایمیل :
نام اصلی :
کد امنیتی : * کد امنیتیبارگزاری مجدد
آمار مطالب آمار مطالب
کل مطالب کل مطالب : 55
کل نظرات کل نظرات : 1
آمار کاربران آمار کاربران
افراد آنلاین افراد آنلاین : 1
تعداد اعضا تعداد اعضا : 3

کاربران آنلاین کاربران آنلاین

آمار بازدید آمار بازدید
بازدید کلی بازدید کلی : 31,947

اطلاعات شما اطلاعات شما
آِ ی پیآِ ی پی : 54.225.17.239
مرورگر مرورگر :
سیستم عامل سیستم عامل :
RSS

Powered By
Rozblog.Com
Translate : RojPix.ir