close
تبلیغات در اینترنت
خلاصه ای از (تعارض قاعده ضرورت علی با اختیار)

تذکر خطاهای ذهنی فلسفه و عرفان به روش عقل، تفکیک و مناظره

  خلاصه ای از "تعارض قاعده ضرورت عِلّی با اختیار"   با توجه به وعده ای که به برخی دوستان داده بودیم و با توجه به مشغله فراوان، این نوشتار را از ضمیمه کتاب خود تحت عنوان نقدی بر کتاب صراط مستقیم آقای وکیلی کپی کرده و فقط با تغییرات خیلی مختصر در معرض دید قرار می دهیم تا شروعی برای بحث های بعدی و برهانی باشد. رفع ابهامات و اصلاح سبک نوشتار در نوشتارهای بعدی ان شاء الله.   مقدمه: ادعا این است که قاعده "ضرورت عِلّی و معلولی" تعارض با "اختیار" دارد.[1] برای نشان دادن این تعارض در گام اول،…

banner
جستجوگر پیشرفته



 

خلاصه ای از "تعارض قاعده ضرورت عِلّی با اختیار"

 

با توجه به وعده ای که به برخی دوستان داده بودیم و با توجه به مشغله فراوان، این نوشتار را از ضمیمه کتاب خود تحت عنوان نقدی بر کتاب صراط مستقیم آقای وکیلی کپی کرده و فقط با تغییرات خیلی مختصر در معرض دید قرار می دهیم تا شروعی برای بحث های بعدی و برهانی باشد. رفع ابهامات و اصلاح سبک نوشتار در نوشتارهای بعدی ان شاء الله.

 

مقدمه:

ادعا این است که قاعده "ضرورت عِلّی و معلولی" تعارض با "اختیار" دارد.[1]

برای نشان دادن این تعارض در گام اول، قاعده "ضرورت عِلّی و معلولی" و "اختیار" تعریف می شود تا در تقریر بحث دچار مشکل نباشیم.

قاعده "ضرورت عِلّی و معلولی"[2]می گوید:[3]

"تحقق معلول بدون تحقق هر يك از اجزاء علت تامه امكان ندارد ... از سوى ديگر در صورتى كه علت تامه موجود باشد، وجود معلولش ضرورى خواهد بود"[4]

و در معنا و تعریف "اختیار" گفته می شود که:

" ان شاء فعل و ان لم یشاء لم یفعل"[5]

استاد فیاضی جهت اجتناب از خطای ذهنی[6] چنین تعریف می کند:

"تمکن از فعل و ترک".

 

تقریر تعارض:

تقریر تعارض چنین است:

مقدمات: اراده معلول و ممکن الوجود است.[7]

پس اراده برای تحقق، نیاز به علت تامه دارد.

انسان به تنهایی علت تامه نیست[8] و انسان، فقط جزء العلة است.

پس برای تحقق اراده، نیاز به تحقق اجزاء دیگر علت تامه داریم.

اشکال1: چون اجزاء دیگر در اختیار انسان نیست پس تحقق اراده هم در اختیار انسان نخواهد بود.

اگر تحقق اراده در اختیار انسان نباشد، انسان تمکن از فعل و ترک ندارد لذا انسان مختار نخواهد بود زیرا اراده در اختیار انسان نیست.

اشکال2: خود این اجزاء دیگر ذکر شده هم معلول هستند[9] و علت آن اجزاء هم باز معلول است.[10]

چون تسلسل در علل محال است لذا نیاز اجزا به علت، باید در علتی متوقف شود که آن علت، محتاج علتی نباشد و آن علت، علت العلل است.

علت العلل، علت تامه است و نیاز به جزء دیگر ندارد[11] و علت العلل از ازل تحقق دارد پس:

معلولش هم باید از ازل تحقق داشته باشد زیرا معلول نمی تواند از علت تامه اش تخلف کند پس اراده انسان هم باید از ازل تحقق داشته باشد.[12]

و این یعنی نفی اختیار[13] که سر قلم صاحب کفایه را می شکند[14]

 

جواب ها:

جواب هایی[15] برای این اشکال داده شده است مثل:

"الوجوب بالاختيار لا ينافي الاختيار"[16]

بعضی می گویند: مختار آن است که: "إن شاء فعل و إن لم يشأ لم يفعل‏"؛ ولی انسان باید بخواهد و این تعارضی با اختیار انسان ندارد[17]  زیرا صدق گزاره شرطیه با وجوب مقدم منافاتی ندارد. و چون فعل انسان مسبوق به علم و اراده است کافی است که او را مختار بدانیم و لذا تمام افعال انسان از قبل مشخص است و بلکه مانند فیلمی که تمام حرکات آن از قبل موجود است افعال انسان هم از قبل موجود است و انسان فقط بخشی از آن را در حال حاضر می بیند و...

 

نقد جواب‌ها:

در این جواب‌ها توجه نشده است که این گفتار ناشی از عدم فهم دقیق معنای اختیار است و ناشی از گریز از تعارضات فلسفی است زیرا لازمه قبول قاعده "ضرورت عِلّی و معلولی" در فلسفه، مشکل لاینحل ربط حادث به قدیم را در پی دارد که برای فرار از اشکالات آن، مجبور به دستکاری در معنای واقعی و وجدانی "اختیار" می شوند و لازمه این دستکاری در معنای اختیار، همان تالی فاسد هایی است که گریبان جبریون را گرفته است.[18] و در واقع همان جبر است که اسمش را عوض کرده اند و به تعبیر دقیق تر تحریف معنای لفظ اختیار است.

این گروه توجه نکرده اند که تعریف می خواهد این را بگوید که مختار در مقام عمل، واقعاً بتواند و قدرت داشته باشد که اراده کند یا اراده نکند و هیچ مقدمه ای از مقدمات اراده، نتواند به اراده و به عدم اراده، ضرورت بدهد و این عدم ضرورت، قبل از اراده است و به ضرورت بعد از اراده کاری نداریم.[19]

پس عدم ضرورت قبل از اراده، رکن این تعریف است که:

"إن شاء فعل و إن لم يشأ لم يفعل‏"

و اگر این رکن از تعریف گرفته شود مراد تعریف، تحریف خواهد شد و در واقع صورت مساله را عوض می کنند.

چون قرار بر تلخیص مقاله اختیار و علیت بود به همین مقدار اکتفا می کنیم و منتظر پاسخ طرفداران قانون ضرورت عِلّی خواهیم ماند.

 

با حدیثی از مولایمان امام صادق علیه السلام دل هایمان را نورانی کنیم که فرمود:

"ليس العلم بكثرة التعلم و إنما هو نور يقذفه الله تعالى في قلب من يريد الله أن يهديه"[20]

 


[1]و چون اساس قرآن، اختیار است و اساس فلسفه ارسطویی و فلسفه مشایی و فلسفه صدرایی (تا به مرحله ی تشأن نرسیده) مبتنی بر قاعده علیت است و اکثریت فلاسفه نفی قاعده ضرورت علی را نفی قاعده علیت می دانند پس تعارض قاعده "ضرورت علی و معلولی" با "اختیار"، تعارض قرآن و فلسفه خواهد بود. مگر این که فلسفه ای ارائه شود که قاعده "ضرورت علی و معلولی" را قبول نداشته باشد.

[2] گاهی از این اصل، با عنوان " تلازم علت و معلول" هم یاد می شود. مثلا رجوع شود به: آموزش فلسفه ج2، صص 57-58

[3] برای مطالب بیشتر رجوع شود به: هستی شناسی، صص 179-189 و همچنین: نهایة الحکمة، المرحلة الثامنة، الفصل الثالث فی وجوب وجود المعلول عند وجود علته التامة و وجوب وجود العلة عند وجود معلولها

[4] آموزش فلسفه، ج2، صص 57-58

[5] فإن المختار القادر هو الذي إن شاء فعل و إن لم يشأ لم يفعل‏. أصول‏الفقه، ج 1، ص 103 همچنین: شرح الأسماء الحسنى، ملا هادى سبزواري، ج 1 ، ص 116 : القادر هو الذي ان شاء فعل وان لم يشأ لم يفعل

[6]بعضی این عبارت و تعریف را به معنای نادرستی بر می گردانند که مراد اصلی تعریف را عوض می کند این معنا بعدا خواهد آمد.

[7]چون قبلا نبود و بعدا هستی می یابد

[8]زیرا انسان وجود داشت ولی اراده اش تحقق نداشت

[9]زیرا نبودند و تحقق پیدا کردنداگر قبلا تحقق داشتند معلول که اراده است باید تحقق پیدا می کرد در حالی که قبلا اراده نبود.

[10]به همان دلیل قبلی

[11]همانند همین استدلال، در مورد علت نخستین که خداوند است هم جاری است و لذا خداوند هم اسیر این قاعده بوده و تحت سلطه این قانون، اختیاری نخواهد داشت و تمام افعال باید از خداوند صادر شود و به تعبیر متکلمان موجَب خواهد بود. چون در این جا بحث ما اختیار انسان است لذا فقط به صورت مختصر به بحث خداوند اشاره شد.

[12] شرح الأسماء الحسنى، ج 1 ، ص 116 : ههنا اشكال وهو ان إرادة العبد إذا كانت مستندة إلى أمر ليس معلولا له بل لكونها حادثة مستندة إلى الحوادث المستندة إلى إرادة الله لوجوب انتهاء سلسلة الحوادث إليه تعالى لزم الجبر إذ لا فرق بين ايجاد فعل العبد بلا توسط ارادته وبين ايجاده بتوسط إرادة لا استقلال له فيها إذ تخلف الفعل على كلا التقديرين محال

[13] خلاصه ای از اشکال: ( الشبهه من جهه حدوث اختیارنا من غیرنا): حیث ان اختیارنا یکون حادثا فلابد له من محدث، فمحدثه ان کان ذاتنا باختیار آخر منا فیتسلسل الاختیار فینا، و ان لم یکن باختیار منا بل بالغیر، فنحن مجبورون فی کل مورد علی الاختیار الخاص و ینتهی اختیارنا الی الاختیار الازلی فیلزم الاظطرار فی الفعل. میرزا جواد آقا تهرانی، میزان المطالب، ص314

همچنین: ان صدور الفعل من الإنسان يكون بالضرورة لأن الفعل الصادر منه ممكن من الممكنات فتسوده القوانين السائدة في كل عالم الإمكان القائلة بان الممكن ما لم يجب بالغير لم يوجد فبالجمع بين هاتين المقدمتين يثبت ان الإنسان غير مختار في أفعاله إذ لا يصدر منه فعل الا بالضرورة و الضرورة تنافي الاختيار. بحوث‏في‏علم‏الأصول، ج 2، ص 30

[14]كفايةالأصول، ص 68

[15]استاد فیاضی همانند استاد سیدان وعلامه جعفری و شهید صدر و آیة الله خویی و میرزای نائینی و ... قانون ضرورت علی را لااقل در مورد فاعل مختار جاری نمی دانند.

[16]الأسفارالأربعة ، ج‏6  ص 349 و ص 385  و همچنین  شرح ‏المنظومة، ج‏1 ص375 همچنین برای اطلاع بیشتر ر.ک: آموزش فلسفه ج2 صص 57-58

[17] شرح الأسماء الحسنى، ج 1 ، ص 116 : جاب المحققون عنه بان هذا معنى الايجاب لا الجبر وقد مر ان الايجاب الاختيار لا ينافى الاختيار إذ في هذه الصورة يصدق ان العبد شاء وفعل ولا يقدح في ذلك وجوب مشيته واختياره با عداد أمر بل الايجاب المنافى للاختيار ايجاب الفواعل بالطبع كايجاب النار للاحراق الغير المسبوق بالمشية وايجاب مسبوق بمشية من غير الفاعل كايجاب فعل العبد بإرادة الله كما هو مذهب الأشعري واما إذا كان فعل العبد مسبوقا بمشيته وارادته فهو اختياري وإن كان على سبيل الايجاب والوجوب إذ المعتبر في الفعل الاختياري ان يكون مسبوقا بقدرته واختياره ويكون لهما مدخلية في وجود الفعل من العبد واما كون قدرته واختياره بقدرته واختياره فلا والقادر هو الذي ان شاء فعل وان لم يشأ لم يفعل لا الذي ان شاء شاء وان لم يشأ لم يشأ ولا الذي لم يجب فيه المشية أو القدرة أو الفعل بل ولو وجب الكل ومع ذلك ليس المشية ولا القدرة أحدية التعلق إذ يصدق مع الوجوب انه لو لم يشأ لم يفعل كما في الواجب تعالى لان صدق الشرطية لا يستلزم صدق طرفيها كما حقق في موضعه

[18]مثل: أنّ الأفعال لو كانت اضطرارية لبطل التكليف و الحث و الردع و الوعيد و الإنكار و الإنذار و التوبيخ و نحو ذلك ممّا اشتمل عليه الكتاب و السنّة. الفصول ‏الغروية، ص 323

[19]بعضی از پاسخ ها، مثل پاسخ علامه طباطبایی در المیزان و ... ناظر به بعد از اراده می باشد؛ و لذا در دفع اشکال هیچ نقش مثبتی ندارد و در واقع از محل نزاع خارج است. برای اطلاع بیشتر در این زمینه به مقاله "تعارض اختیار و ضرورت علی" مراجعه شود.

[20]منيةالمريد، ص 167


:: امتیاز: نتیجه : 5 امتیاز توسط 5 نفر مجموع امتیاز : 6

:: بازدید : 432

:: مطالب مرتبط: آقای امینی و تشکیک عامی!؟ - بخش دوم بحث علمی , آقای امینی و تشکیک عامی!؟ - بخش اول حواشی , وحدت وجود در نگاه آقای امینی!؟ , ‏ وحدت وجود نظریه‌ای خردستیز 2 – توصیف 5 , ‏ وحدت وجود نظریه‌ای خردستیز 2 – توصیف 4 ,
نویسنده
نویسنده : کریم حکیمی فرد
تاریخ : [یکشنبه 29 بهمن 1391 ] [ 9:42]
تاریخ
ارسال نظر برای این مطلب

نام
ایمیل (منتشر نمی‌شود) (لازم)
وبسایت
:) :( ;) :D ;)) :X :? :P :* =(( :O @};- :B /:) :S
نظر خصوصی
مشخصات شما ذخیره شود ؟ [حذف مشخصات] [شکلک ها]
کد امنیتیرفرش کد امنیتی
آخرین مطالب ارسالی
عارف و صوفی چه می گویند؟ تاریخ : شنبه 16 فروردین 1393
آقای امینی و تشکیک عامی!؟ - بخش دوم بحث علمی تاریخ : دوشنبه 29 مهر 1392
آقای امینی و تشکیک عامی!؟ - بخش اول حواشی تاریخ : جمعه 26 مهر 1392
وحدت وجود در نگاه آقای امینی!؟ تاریخ : سه شنبه 09 مهر 1392
‏ وحدت وجود نظریه‌ای خردستیز 2 – توصیف 5 تاریخ : دوشنبه 08 مهر 1392
‏ وحدت وجود نظریه‌ای خردستیز 2 – توصیف 4 تاریخ : یکشنبه 07 مهر 1392
وحدت وجود نظریه‌ای خردستیز 2 – توصیف 3 تاریخ : شنبه 06 مهر 1392
‏وحدت وجود نظریه‌ای خردستیز 2 – توصیف 2 تاریخ : پنجشنبه 04 مهر 1392
وحدت وجود نظریه‌ای خردستیز 2 – توصیف 1 تاریخ : چهارشنبه 03 مهر 1392
وحدت وجود نظریه‌ای خردستیز 2 – توصیف 0 تاریخ : چهارشنبه 03 مهر 1392
میرزا مهدی اصفهانی و تفکیک تاریخ : شنبه 30 شهریور 1392
تفکیک عقل از نقل یا تفکیک فلسفه از نقل!؟ تاریخ : پنجشنبه 28 شهریور 1392
جریان تفکیک یا مکتب تفکیک!؟ تاریخ : چهارشنبه 27 شهریور 1392
میلاد امام رضا(ع) مبارک تاریخ : دوشنبه 25 شهریور 1392
تتمه تفکیک چیست و تفکیکی کیست؟ تاریخ : جمعه 22 شهریور 1392
تفکیک چیست و تفکیکی کیست؟ تاریخ : پنجشنبه 21 شهریور 1392
وحدت وجود نظریه‌ای خردستیز 1– مقدمه تاریخ : چهارشنبه 20 شهریور 1392
مناظره یا مشاجره!؟ تاریخ : یکشنبه 10 شهریور 1392
اطلاعیه تاریخ : سه شنبه 05 شهریور 1392
پاسخ به شروط آقای امینی برای مناظره تاریخ : پنجشنبه 31 مرداد 1392
اعلام مناظره چرا مخفیانه!؟ تاریخ : سه شنبه 29 مرداد 1392
اعلام مناظره وبلاگ amini142.parsiblog.com تاریخ : سه شنبه 29 مرداد 1392
مناظره یا پز مناظره!؟ تاریخ : یکشنبه 20 مرداد 1392
خطاهای ذهنی نوشتار -معنای سنخیت در فلسفه-آقای وکیلی تاریخ : دوشنبه 14 اسفند 1391
خطاهای ذهنی نوشتار (تنزیه و تشبیه خداوند-آقای وکیلی)-بخش چهارم و پایانی تاریخ : پنجشنبه 03 اسفند 1391
حذف نظرات نوشتارهای آقای وکیلی تاریخ : چهارشنبه 02 اسفند 1391
خطاهای ذهنی استاد فیاضی تاریخ : سه شنبه 01 اسفند 1391
خلاصه ای از (تعارض قاعده ضرورت علی با اختیار) تاریخ : یکشنبه 29 بهمن 1391
هشدار به سایت فارس نیوز و مشرق نیوز تاریخ : یکشنبه 29 بهمن 1391
خطاهای ذهنی نوشتار(تنزیه و تشبیه خداوند-تفاوت تشبیه کلامی و عرفانی)-بخش سوم تاریخ : سه شنبه 24 بهمن 1391
تذکری کوتاه به آقای رمضانی تاریخ : سه شنبه 24 بهمن 1391
خطاهای ذهنی نوشتار (تنزیه و تشبیه خداوند-تفاوت تشبیه کلامی و عرفانی)-بخش دوم تاریخ : سه شنبه 24 بهمن 1391
خطای ذهنی (ریشه‌های مکتب تفکیک از زبان غرویان) و کتاب (جدال با مدعی) آقای غفاری تاریخ : پنجشنبه 12 بهمن 1391
خطاهای ذهنی نوشتار (تنزیه و تشبیه خداوند- تفاوت تشبیه کلامی و عرفانی) - بخش اول تاریخ : سه شنبه 10 بهمن 1391
تفکیک اندیشه از نوشتار تاریخ : شنبه 07 بهمن 1391
تفکیک مطالب علمی از حاشیه‌ها تاریخ : شنبه 07 بهمن 1391
نقدی بر وبلاگ خطاهای ذهنی تاریخ : چهارشنبه 04 بهمن 1391
سخنی با مخالفان فلسفه و عرفان تاریخ : یکشنبه 01 بهمن 1391
آیا شناخت خداوند ملازم با سنخیت است؟ تاریخ : یکشنبه 24 دی 1391
تذکراتی کوتاه درباره هدف وبلاگ خطاهای ذهنی تاریخ : شنبه 23 دی 1391
معانی محال تاریخ : پنجشنبه 21 دی 1391
انواع نقد تاریخ : چهارشنبه 20 دی 1391
سراب فلسفه تاریخ : چهارشنبه 20 دی 1391
تشبیه خداوند در اصالت وجود تاریخ : سه شنبه 19 دی 1391
خطای ذهنی اشتراک لفظی عرفان تاریخ : سه شنبه 19 دی 1391
مجبور به مجبوریت انسان در فلسفه و عرفان تاریخ : دوشنبه 18 دی 1391
فرق بین فلاسفه و گزاره های فلسفی تاریخ : یکشنبه 17 دی 1391
مخالفت گزاره های فلسفی با متون دینی تاریخ : شنبه 16 دی 1391
خلط بین یقین منطقی و یقین روانی تاریخ : جمعه 15 دی 1391
نقد مغرضانه تاریخ : چهارشنبه 13 دی 1391
user
progress عضو شويد

نام کاربری :
رمز عبور :

progress فراموشی رمز عبور؟

progress عضویت سریع
نام کاربری :
رمز عبور :
تکرار رمز :
ایمیل :
نام اصلی :
کد امنیتی : * کد امنیتیبارگزاری مجدد
آمار مطالب آمار مطالب
کل مطالب کل مطالب : 55
کل نظرات کل نظرات : 1
آمار کاربران آمار کاربران
افراد آنلاین افراد آنلاین : 1
تعداد اعضا تعداد اعضا : 3

کاربران آنلاین کاربران آنلاین

آمار بازدید آمار بازدید
بازدید کلی بازدید کلی : 33,045

اطلاعات شما اطلاعات شما
آِ ی پیآِ ی پی : 54.227.31.145
مرورگر مرورگر :
سیستم عامل سیستم عامل :
RSS

Powered By
Rozblog.Com
Translate : RojPix.ir